مطلبی که ملاحظه می فرماید بخشی از درس های من در کلاس شرایط فرهنگی رفاه است که دانشجویان عزیز این درس زحمت تهیه آن را کشیده اند. با تشکر از این عزیزان.

هدف اين درس آشنايي با روابط و نسبتهاي ميان فرهنگ و رفاه اجتماعي است. فرض بر اين است كه شاخص هاي رفاهي مثل مشارکت سیاسی، مشارکت اجتماعی، دسترسی به آموزش و پرورش، آموزش عالی، خدمات درمانی، سطح بهداشت، مسكن و کیفیت و رضایت از زندگی تحت تأثير فرهنگ جامعه است. سطح رفاه هر اجتماعی را فرهنگ آن تعیین می کند و همین سطح از نظر فرهنگی تعیین شده، بر نظام تولید تاثیر می گذارد. در شیوه تولید خانگی اقتصادهای جوامع ابتدایی که سالین آن را جامعه مرفه اصیل نامیده است، تولید برای استفاده است و نه برای سود. ارزش های فرهنگی و اجتماعی بر الگوهای تولید نیز تاثیر می گذارند. مثال بارز این قضیه را می توان در مقایسه قبایل بوشکونگ و لله آفریقا پیدا کرد.

قبیله بوشکونگ با وجود همسایگی با قبیله لله، سطح تولید و سطح زندگی بسشیار بالاتر از این قبیله دارد. دلیل این امر را می توان در وجود عرف چند زنی در میان قبیله لله پیدا کرد. مردان این قبیله تا تشکیل خانواده ندهند و با مساله تامین معاش خانوارشان روبرو نشوند، احساس مسئولیت به عنوان یک بزرگسال نمی کنند و برای تولید خوراک تلاش چندانی به خرج نمی دهند. اما به خاطر رواج عرف چند زنی، زنان قابل زناشویی در این جامعه فراوان نیستند و مردانی که غالبا همسر و فرزند ندارند و یا در سنین بالا زناشویی می کنند، کار تولیدی قابل توجهی نمی کنند و در نتیجه، سطح تولید در کل جامعه پایین است.

روانشناسان از نوعی" انگیزه های ثابت" سخن می گویند. کلاین برگ در این باره می نویسد « بی هیچ تردید انگیزه هایی وجود دارندکه واقعا عامند در صورتیکه انگیزه های دیگری هستند که استثنا پذیرند؛ و نیز انگیزه هایی وجود دارد که درجه ثبات آنها بسیار محدود است.» سپس به نقل از مالینوفسکی می نویسد«هرگاه بشر را موجودی زیستی بدانیم مسلما می توانیم به نحداقل شرایطی که برای رفاه شخصی فرد و دوام و بقای جماعت ضروری است قائل شویم همه افراد بشر باید تغذیه و تولید نسل کنند و احتیاج دارند که شرایط مادی معنینی برقرار بماند..» سپس کلاین برگ می نویسد
« اما در واقع برای بشر احتیاج به غذا اضطراری تر و جبری تر از احتیاج به تولید نسل است دوام گروه به فعالیت جنسی مربوط است ولی بسیاری از افراد گروه می توانند در بعضی از اوضاع و احوال از این کار صرفنظر کنند انصراف از آن شاید بی دردسر نباشد ولی احتمال دارد به رفاه شخصی افراد زیان عمده ای نرساند. پس درجه ثبات در گرسنگی و میل جنسی متفاوت است.» (کلاین برگ190:1368). کلاین برگ انگیزه ها را به چهار دسته تقسیم می کند:

1- انگیزه هایی که مطلاقا ثابتند اساس فیریولوژیکی مسلمی دارند و عمومیت دارند؛ وامل اجتماعی در ظهور این انگیزه ها موثرند اما موجب وجود آنها نیستند، این انگیزه ها گرسنگی و تشنگی و احتیاج به استراحت و خواب و دفع سموم بدن و احتیاجات بدنی مشابه آنها ونیز تمایلات مربوط به فعالیت و تمایلات « جمالی» را شاملند.

2- انگیزه هایی که اساس بدنی معینی دارند و در تمام جومع پدید می آیند اما از لحاظ افراد عام نیستند؛ عوامل اجتماعی نه نها موجب ابراز آنها نیست بلکه در برخی از اوضاع و حوال مانع ظهور آنها می شود. این انگیره های عبارتند از انگیزه ی جنسی و رفتار پس از مادر شدن و شاید صیانت ذات.

3- انگیزه هایی که اساس فیزیولوژیکی غیر مستقیم دارند و بوفور تمام نیز ظاهر می شوند اما نه در گروه ها عاملند و نه در افراد. این انگیزه ها عبارتند از ستیز گری و گریز و شاید تشخص طلبی

4- انگیزه هایی که اساس فیزیولوژیکی بارزی ندازند اما تا حدی بوفور ظاهر می شوند و ظهور آنها یا بر اثر عوامل اجتماعی که میان اکثریت جوامع انسانی مشترکند یا بصورت وسیله ی ارضای علاقه های عملی صورت می گیرد. این انگیزه ها اصولا وسایل نیل به هدفی است اما ممکن است گاهی خود تصورت هدق در آید. و عبارتست از میل به تجمع و انگیزه پدری و انگیزه پیش از مادر شدن و انگیزه فرزندی و میل به تملک و فرمانبرداری. (کلاین برگ1368: 192-192).

آنچه گفتیم مبنای نظری بحث ما در این درس است. رويكرد ما بين رشته ايي است. يعني براي مطالعه، شناخت و فهم نسبتهاي مختلف ميان رفاه و فرهنگ نيازمند بهره گيري از دانش هاي مختلف انسان شناسي، تاريخ، اقتصاد، مطالعات فرهنگي، برنامه ريزي و دانش های دیگر هستيم. بصورت فرمول ساده می توان رویکرد ما را اینگونه بیان کرد: فرهنگ ¬ متغير مستقل و تأثير تعيين كننده بر رفاه اجتماعي دارد. رفاه ¬ متغير تابع است.

در این جلسه ابتدا درباره چگونگی انتخاب موضوع و انجام تحقیق برای این درس صحبت می کنیم. سپس نقش و جایگاه فرهنگ در گفتمان ها و فهم رفاه را توضیح می دهیم. در جلسات آینده به بررسی مفاهیم رفاه اجتماعی، توسعه و رفاه، نظریه های آمارتیاسن و اينگلهارت در مورد رفاه و ارزش های مادی و فرامادی و مباحث دیگر می پردازیم.

چگونگی انتخاب و انجام تحقیق کلاس

در این درس دانشجویان باید برای کسب موفقیت و گذرانده درس یک مطالعه یا تحقیق تجربی انجام دهند. در اینجا چگونگی انجام این تحقیق را توضیح می دهم. اما برای آشنایی کامل باید به متون روش تحقیق مراجعه کنید. ابتدا ويژگيهاي موضوع تحقيق را می توانید انتخاب کنید توضیح می دهم. موضوع تحقيقي به عنوان مهمترين بخش و سنگ اول هر كار تحقيقي است. از اینرو، موضوع تحقیق باید بايد با علايق شخصي محقق سازگار و همخوان و تحقيق و تحقق‌پذير باشد. همچنین موضوع باید باید گفتمانها و پارادايم‌هاي نظري و روش شناختي حوزه علمي مورد بررسي در ارتباط باشد. از نظر محتوایی نیز موضوع تحقیق باید با درس و مباحث ابعاد و شرايط فرهنگي رفاه تناسب داشته باشد یعنی موضوعات مورد بحث فرهنگي‌باشند. واز آنجا که موضوعات فرهنگي عمدتاً اموري كيفي هستند كه با معنا سر و كار داشته و بايد آنها را كشف و تفسير نمود، در نتیجه برای انجام تحقیق آشنایی با روش های کیفی تحقیق ضروری است. در حوزه فرهنگ، در معنا هيچگاه به يك قانون مطلق نخواهيم رسيد بلكه فرهنگ معرفتهاي وابسته به زمينه است. از اینرو در مطالعات فرهنگي آنچه مد نظر است زمينه‌يابي كردن مسائل و تعيين بستري است كه به واقعيتها معنا مي‌بخشد.

یکی از جنبه های مهم تحقیق شناخت وجوه مسئله زا موضوعات است. یعنی هر موضوع اجتماعی یا فرهنگی را نمی توان بدون تبیین وجوه مسئله زا آن، یک مسئله تحقیقی مناسب دانست. براي فهم بهتر اين تفاوت از يك مثال استفاده مي‌كنيم: مثلاً: چرا در ايران تصادفات اتومبيل زياد است؟ گزاره پرسشي فوق تنها يك سؤال است كه توصيفي پشت آن نهفته است و اين گزاره تنها يك موضوع اجتماعي را مطرح مي‌كند. حال اين گزاره زماني به مسئله تبديل مي‌گردد كه بدين صورت بيان شود: به علت پايين بودن كيفيت جاده‌ها و علائم راهنمايي و رانندگي و عدم توجه پليس به وظايف خود و همچنين عدم توجه رانندگان به مقررات راهنمايي و رانندگي، ميزان تصادفات راهنمايي و رانندگي در ايران بالاست. در مسئله فوق ميزان تصادفات بعنوان متغير وابسته و ساير متغيرها، متغيرهاي مستقل ما را تشكيل مي‌دهند. در صورتي كه بخواهيم اين مسئله را به ثبوت برسانيم بايد وزن هر يك از متغيرها را مشخص كرده و عموميت آنرا نيز نشان دهيم. آنچه كه مسئله را مي‌سازد وجود يك يا چند عامل، علت، موضوع و يا بتوان گفت متغير مستقل و تابع است.