هری پاتر

به دنبال نمونه های خوبی از تحلیل های جامعه شناختی از هنر و ادبیات بودم که به وبلاگ فریاد سکوتثمر صفی خانی از دانشجویان خوبم برخوردم. او تحلیلی از هری پاتر ارائه کرده است که به منظور نقد یک برنامه تلویزیونی است. من این تحلیل زیبا را شایسته تحسین می دانم و ثمر عزیز توانسته است بخوبی مفاهیم و رهیافت جامعه شناختی یا دقیق تر بگویم مطالعات فرهنگی را در زمینه تبیین علل استقبال از هری پاتر در جهان امروز و ایران کنونی بکار بندد. این متن را بخوانید.

تحلیل جامعه شناختی هری پاتر در ایران

ثمر صفی خانی

به نقل از وبلاگ فریاد سکوت

مستند هري پاتر» عنوان برنامه اي بود كه از سيماي جمهوري اسلامي ايران پخش شد. به نظر مي رسد انتخاب چنين عنواني براي برنامه اي كه در صدد نقد هري پاتر برآمده، تلاشي براي جذب مخاطب با استفاده از محبوبيت فراگير هري پاتر بوده است. چنانچه مطمئنا اكثر قريب به اتفاق كساني كه پاي اين برنامه نشستند در انتظار پشت صحنه هايي از فيلم هاي هري پاتر يا مصاحبه هايي با شخصيت هاي بازيگر يا نويسنده مشهور هري پاتر بودند كه البته مطمئنا از همان ثانيه هاي اوليه برنامه و با شنيدن لحن عصباني و در عين حال تمسخر آميز گويندگان پي به هدف از ساختن و پخش اين برنامه برده اند. انتخاب چنين عنواني براي برنامه اي كه هدفي جز انتقاد بي محابا و زير سوال بردن مجموعه هري پاتر نداشته است،‌ به بازي گرفتن مخاطب و ناديده گرفتن شعور وي مي باشد و نتيجه اي جز موضع گيري مخاطب و سلب اعتماد وي از اين رسانه ملي به همراه ندارد.

اين برنامه سرشار از بايد و نبايد هايي بود كه با خشمي ناشي ار توهين به مقدسات و مذهب به مخاطب تزريق مي شد و با ارائه مدارك و مستندات اغلب ناقص سعي بر آن بود تا «هري پاتر»، شيطاني معرفي شود كه در صدد بي اعتبار كردن باورهاي مذهبي كودكان و بزرگسالان است و به آنها انواع رذالت هاي اخلاقي ياد مي دهد. بنده تا پيش ار اين برنامه هيچ كدام از سري كتاب هاي هري پاتر را نخوانده بودم، در نتيجه ي توصيه هاي اخلاقي اين برنامه مبني بر دور انداختن اين كتاب و ايمن نگه داشتن خود از اين شر عظيم، ‌بر آن شدم تا پيش از سوزاندن آنچه به نام «كفر» خوانده شده بود،‌ نگاهي به نوشته هايي بياندازم كه در تمام دنيا فراگير شده و طرفداران زيادي را به خود مشغول داشته است.

هري پاتر عنوان كلي سري كتابهايي است كه توسط «جوان كاتلين رولينگ» (Joanne Kathleen Rowling) براي كودكان نوشته شده و پس از انتشار اولين جلد، مورد استقبال عمومي قرار گرفته است. وي از خلال هفت جلد كتاب، داستان دانش آموز جادوگري به نام «هري پاتر» (Harry Potter) را تعريف مي كند كه هر جلد آن مربوط به يك سال تحصيل مي باشد و آخرين جلد آن نيز با عنوان «هري پاتر و دالان هاي مرگ» (Harry Potter and the Deathly Hallows) به تازگي منتشر شده و در اختيار علاقمندان قرار گرفته است.

هري پاتر قهرمان داستان تخيلي رولينگ به اسطوره ها مي پيوندد. او نوجوان معمولي اي بيش نيست. كسي كه در ظاهر هيچ فرقي با همسن و سالان خود ندارد. او جادوگري است كه از توانايي هاي خود اطلاعي ندارد. همزمان با خواننده به توانايي هاي خاص خويش پي مي برد و خواننده را مسحور قدرتي مي كند كه او را مغرور نساخته است. در اين كتاب، جادويي به تصوير كشيده شده است كه ناممكن ها را ممكن مي سازد و خواننده را دعوت به تصور دنيايي مي كند كه در آن هيچ محدوديتي براي خواسته هاي انساني وجود ندارد. دنيايي كه با تمام خصلت هاي جادويي اش مقررات خاص خود را نيز دارا مي باشد. دنياي هري پاتر دنيايي است سرشار از شگفتي ها. قانون هاي طبيعت زير پا گذاشته مي شود، اشيا و انسان ها تغيير شكل مي دهند،‌ زمان و مكان دستكاري مي شود و در كل تمامي محدوديت هاي اين جهاني از بين مي روند تا خوانندگان مجذوب فضايي شوند، رمز آلود،‌هيجان آميز و متفاوت از آنچه در دنياي واقعي هر روز تكرار مي شود.

استقبال بي نظير و همگاني از هري پاتر را مي توان حاصل سرخوردگي همگاني انسانها از جهاني دانست كه با تاكيد صرف بر محسوسات و پديده هاي عيني، خط بطلان بر تمامي احساساتي كشيده است كه گا و بي گاه بر جان انسان هاي سرگشته اين قرن آهني عارض