یکی از دختران فیلم فراری

مقاله ای که ملاحظه می نمایید ابتدا در مجله انسان شناسی نشر دانشگاهی شماره دوم سال اول در 1379 منتشر شد. سپس در مجله نامه پژوهش شماره 7 دوره 8 سال 1382 با اندک تغییرات و ویرایش انتشار یافت. قرار است متن انگلیسی آن نیز در کتابی درباره سینمای زنان ایران که توسط پروفسور ریچارد تاپر ویراستاری می گردد منتشر شود. این مقاله یک مردمنگاری فوری است و خودم در بین مقالاتی که تاکون نوشته از نگارش آن خیلی لذت بردم. امیدورام شما را از خواندن آن پشیمان نشوید!

تسلیم یا طغیان دختران ؟(بررسی مردم نگارانه ی فهم تماشاگران فیلم مستند فراری) چکیده:فیلم ((دختران فراری))که به بیان دلایل اجتماعی و فرهنگی فرار دختران از خانه و باز جست ریشه های این معضل اجتماعی و فرهنگی در خانواده و جامعه می پردازد و پیامدهای منفی آنرا در چشم اندازی وسیع پیش روی بینندگان خود می گذارد ،از جمله فیلم هایی تاثیر گذاری است که احتمالا به راحتی مخاطب خود را رها نسازد.این احتمال هنگامی به یقین می پیوندد که خود را با طیف گسترده ای از تحلیلها و داوریها مختلف بینندگان روبه رو می بینیم که بعضا معارض یا مکمل یکدیگرند.بنابراین می توان گفت نقطه ی پایان نمایش فیلم ،آغاز حیات اجتماعی آن در ذهن و زبان مخاطبان خویش محسوب می شود.

نگارنده نیز با وقوف به این نکته کوشیده است که از مجموع دیدگاهای مثبت و منفی موجود در خارج از کشور دربازه ی این فیلم ، تحلیلی مردم شناسانه عرضه کند. اما این تحلیل فقط بر پایه ی آرای صاحب نظران یا بینندگان حرفه ای سینما که به کار نقد و بررسی فیلم اشراف دارند ،استوار نیست بلکه چون مشاهدات دقیق بازتاب این گونه فیلم ها در جامعه (به طور عام)و مطالعه ی عمیق واکنش هایی که از پس نمایش در بینندگان ایجاد خواهد شد،مراد و منظور کرده است،حلقه ی بررسی نیز فراتر از گروه یا قشر خاص است.

این مقاله ابتدا با مروری بر فیلم ((فراری )) محصول مشترک خانم زیبا میر حسینی و خانم کیم لانجیناتو،به تحلیل آن از منظر مردم نگاری می پردازد و سپس ضمن بیان دیدگاهها بینندگان غربی و ایرانی تحلیلی از این دیدگاهها عرضه می کند.واژگان کلیدی:دختران فراری،مردم نگاری،خشونت خانگی،شکاف نسلها،فرار از خانهمقدمه:((فراری))فیلم مردم نگاری مستندی است که خانم زیبا میر حسینی و خانم کیم لانجیناتو (فیلمسازو کارگردان بریتانیایی) درباره ی فرار دختران از خانه در 2001 میلادی ساخته اند.این فیلم دومین کار مشترک میرحسینی و لانجیناتو است.آنها پیش از این فیلم ((طلاق به سبک ایرانی)) (1998) را ساخته بودند که بر گزفته از پژوهش انسان شناختی میرحسینی با عنوان ((ازدواج در بوته ی آزمون))(1993) بود.((طلاق به سبک ایرانی)) جوایز بین المللی مختلفی را دریافت کرد و مورد توجه محافل فرهنگی بین المللی و ایران قرار گرفت.این موفقیت انگیزه ی سازندگان فیلم را در توجه به مسئله ی زنان در ایران افزود و آنها را به ساختن فیلمهای بیشتر ترغیب نمود.فیلم فراری حاصل آن پی جوییهاست . این فیلم در شنبه دهم دسامبر 2001 م . ساعت شش و سی دقیقه عصر از شبکه چهارم بریتانیا پخش شد و در معرض دید و قضاوت عمومی قرار گرفت.((فراری )) را پیش از پخش تلویزیونی آن دیده و با توجه به کشش عاطفی فیلم ، شدیدا تحت تاثیر آن قرار گرفته بودم.بعد از تماشای فیلم، دریافتم خشونت کلامی و خانوادگی یکی از مسائل مهم جامعه ی ماست.تا حدی هم برایم موجب شگفتی بود که چرا تا آن لحظه درباره ی آن نیندیشیده و به علل و پیامدهای آن توجه نکرده بودم.اکنون ((فراری))این طغیان را ترسیم می کرد و مردان را به تامل و و در خود نگریستن ، و زنان را به شهامت فرا می خواند.

به هر حال برای ابراز تشکر از سازنده ی فیلم با خانم میرحسینی تماس گرفتم و برداشت اولیه ام را از فیلم برایش توضیح دادم.او از شنیدن صحبتهایم به شوق آمد و آن را به درستی نشانه ی موفقیت فیلم در ایفای رسالت فرهنگی و فکری اش دانست و با هیجان گفت:خدا را شکر!خدا کند همه فیلم را این گونه دیده باشند.تمام آن چیزی که آرزو می کردم این فیلم در مخاطبانش به وجود آورده باشد ، همین توجه به خود است.ما برای این منظور فیلم را ساخته ایم که تغییری در نگاه مردان و خانواده ها ایجاد کنیم.تجربه ی این فیلم و نیز ((طلاق به سبک ایرانی)) این موضوع را ثابت کرد که در وضعیت مدرن امروزی دیگر نمی توان به شکل سنتی به دختران نگاه کرد.همان طور که جامعه خشونت سیاسی را نمی پذیرد ، دختران نیز دیگر