در عصر «انفجار دانش» دیگر نمی توان با روش ها و نگرش های سنتی و جاافتاده مرسوم در «بازار جهانی علم» رقابت کرد و از کاروان معرفت عقب نماند. تولید دانش و تربیت نیروی انسانی مولد، خلاق و توانا مستلزم رویکردهای نوین به آ موزش عالی در بستر «جهان جهانی شده» کنونی است، رویکردی که پیوند و عجین شدگی علم و تکنولوژی های ارتباطی و آموزشی نو و نیز «امکانات» و در عین حال «الزامات» نهادی و ساختاری جدید به وجود آمده در جهان را در نظر بگیرد.یکی از این الزامات مشارکت دانشگاهیان و پژوهشگران در سطوح بین المللی است.اگر درصدد افزایش «برون داده » های آموزش عالی کشور هستیم ناگریز باید هم عوامل درونی نظام آموزش عالی را اصلاح و بهبود بخشیم و هم امکان ارتباط با جهان علم و دانش را برای مشارکت دانشگاهیان در آن فراهم سازیم. برای فراهم ساختن چنین هدفی، با توجه به مباحث ارائه شده در این فصل و تجارب دیگر، نکات زیر را به صورت خلاصه پیشنهاد می کنیم.
1- نظام آموزش عالی کشور از نظر ارتباطات دانشگاهی در سطح مختلف بین فردی، بین سازمانی، ملی و بین المللی دارای مشکلات و گسیختگی هایی است.
در نتیجه این امر باعث افت بازده نهایی سیستم می شود زیرا همانطور که دیدیم تحقیقات تجربی نشان می دهد بازده علمی دانشگاهیان به میزان ارتباطات آنها بستگی دارد. برای حل این مشکل پیشنهاد می شود برای شناخت کم و کیف وضع ارتباطات دانشگاهی کشور و متغیرهای موثر و دخیل بر آن مطالعات تجربی گسترده ای انجام شود. همچنین موضوع بسط ارتباطات علمی دانشگاهیان به مثابه یک «اولویت» و «سیاست استراتژیک» در برنامه های توسعه آموزش عالی کشور و به خصوص در برنامه توسعه چهارم آن قرار گیرد.
2- اگرچه در سال های اخیر ارتباطات علمی بین المللی کشور در حال گسترش یافتن بوده است اما در مقایسه با نیازهای کشور و سرعت «بین المللی شدن» آموزش عالی و علم در سطح جهان، ما نیازمند اتخاذ سیاست ها و خط مشی هایی متناسب با وضع کنونی جهان و نیازهای کشور هستیم. در این زمینه تغییر نگرش از «اقتباس و اخذ» دانش و سیاستگذاری بر مبنای ارتقای «مشارکت» علمی کشور در روند جهانی تولید علم بسیار ضروری است.
3- با توجه به اینکه در یک قرن گذشته مهم ترین شکل ارتباطات علمی کشور اعزام دانشجو به خارج از کشور بوده است. این امر باعث شده همکاری های علمی و مبادلات دانشگاهی نیز اغلب به صورت اعزام تعریف و تلقی شود. با توجه به نیازهای متنوع کشور دیگر نمی توان مبادلات و ارتباطات علمی و دانشگاهی را محدود به اعزام تعداد معدودی دانشجو دانست. قابلیت ها و نیازها و توسعه امکانات ارتباطی جدید باید به تدریج مفهوم جامع تری از ارتباطات دانشگاهی به وجود آورد و انواع مبادلات دانشگاهی مانند مبادله دانشجو، توسعه بازارها و موقعیت های مبادله کالاهای علمی و فکری، افزایش معاهدات همکاری دانشگاهی بین المللی در زمینه آموزش های کوتاه مدت و بلندمدت، برگزاری دوره های آموزشی و پژوهشی مشترک بین المللی و... را به مثابه پاره های مغفول مانده یا کمتر توسعه یافته در سیاست ارتباطات علمی بین المللی بگنجانیم.
4- با توجه به تجارب نمایندگی علمی کشورمان در انگلستان و مشکلاتی که برای ارتباطات علمی و دانشگاهی با آن مواجه هستیم، ایجاد مراکز مدیریت ارتباطات علمی و دانشگاهی با امکانات لازم برای تامین کلیه نیازهای مشورتی در سرزمین هایی که با آنها ارتباطات علمی داریم بسیار ضروری است.
5- برای گسترش ارتباطات بین المللی کشور لازم است الگوها و نظام های ارتباطی کشورهای دیگر را بشناسیم تا بتوانیم از تجارب آنها بهره مند شویم.
همچنین برای ایجاد ارتباط ناگزیر باید اصول و روش ها و مقررات دیگر کشورها را بدانیم. در این زمینه پیشنهاد می شود یک طرح مطالعاتی گسترده تجربی برای بررسی تطبیقی نظام های مدیریت ارتباطات علمی بین الملل انجام شود.
6- با توجه به اینکه هدف اصلی از اعزام دانشجو کسب تخصص و ارتقای هیات علمی دانشگاه های کشور بوده است تاکنون نقش دانشجویان در زمینه های فرهنگی و اجتماعی کمتر دیده شده است. دانشجویان می توانند عوامل اصلی ارتباطات دانشگاهی و علمی کشور با جهان خارج باشند. برای این منظور ابتدا باید نگرش یک جانبه تخصص محور بودن کنونی و دانشجویان به نگرش چندبعدی و جامع تری تغییر کند و برای استفاده های گسترده تر از حضور آنان در خارج برای توسعه ارتباطات دانشگاهی کشور مطالعه و برنامه ریزی شود.
7- به منظور ارتقای ارتباطی استادان و پژوهشگران کشور لازم است امکانات و بودجه های لازم برای انجام «پژوهش های مشارکتی» بنیادی و کاربردی با مشارکت پژوهشگران خارجی افزایش یابد و تحقیقات کشور تا حداکثر ممکن به سوی «پژوهش مشارکتی» تحول یابند.
8- یکی از اساسی ترین موانع کشور در راه توسعه ارتباطات علمی بین المللی مشکل زبان خارجی است. با توجه به این واقعیت که زبان انگلیسی به مثابه «زبان جهانی» در اجتماع علمی پذیرفته و تثبیت شده است ناگزیر باید در زمینه آموزش و فراگیر کردن زبان انگلیسی در بین دانشگاهیان سیاست و استراتژی متفاوتی از آنچه تاکنون دنبال شده است، اتخاذ کرد. همچنین یکی از راه های ممکن دیگر برای ارائه تولیدات علمی کشور در سطح جهانی، ایجاد و تاسیس مرکزی در آموزش عالی برای راهنمایی و اطلاع رسانی به پژوهشگران داخلی در زمینه افزایش مشارکت بین المللی آنان و همچنین ترجمه و تدلیل تولیدات علمی داخلی کشور به زبان های بین المللی است.
9- همانطور که لازمه توسعه و گسترش صادرات کالاهای اقتصادی، فراهم و مساعد ساختن زمینه و ساختار حقوقی خاص است، تجارت علمی و گسترش مبادلات دانشگاهی نیز مستلزم تحولاتی در زمینه مقررات مربوط به روابط خارجی دانشگاه ها و دانشگاهیان است. در این زمینه باید شرایطی فراهم کرد تا هم پژوهشگران و استادان خارجی بتوانند با سهولت بیشتر با همکاران ایرانی شان ارتباط برقرار کنند و هم دانشگاهیان ایران بتوانند با آنها رفت وآمد و دادوستد داشته باشند.
«فرهنگ و دانشگاه»،نوشته «نعمت الله فاضلی» را در 374 صفحه و با قیمت 6800 تومان نشر «ثالث» رهسپار بازار کتاب کرده است.